1. สถานีฝน ThaiWater + เรดาร์ TMD
ระบบใช้ฝนสะสม 24 ชั่วโมงของสถานีเป็นฐานหลัก และใช้ภาพเรดาร์ TMD เป็นตัวช่วยยืนยันว่าบริเวณสถานียังมีกลุ่มฝนทับอยู่หรือไม่ ถ้าสถานีทับกับกลุ่มฝน ระบบจะแสดงสัญลักษณ์สายฟ้าเพื่อบอกว่ายังควรติดตามใกล้ชิด
- 0 มม. = ไม่มีฝน / ปกติ
- 0.1-10 มม. = ฝนเล็กน้อย สีฟ้า
- 10.1-35 มม. = ฝนปานกลาง สีเขียว
- >35-70 มม. = ฝนหนัก สีส้มอ่อน
- >70-90 มม. = เฝ้าระวัง สีส้มเข้ม
- >90-150 มม. = เสี่ยง สีแดง
- >150 มม. = เสี่ยงสูง สีม่วง
- ถ้าฝน >70-90 มม. และดินชื้นมาก/อิ่มน้ำ ระบบยกระดับสถานีเป็นเสี่ยง เพราะฝนใหม่มีโอกาสไหลบ่ามากขึ้น
2. สถานีวัดระดับน้ำ ThaiWater
สถานีระดับน้ำใช้ค่า “อีกกี่เมตรถึงตลิ่ง” เป็นตัวหลัก เพราะบอกระยะปลอดภัยของลำน้ำ ณ จุดวัดโดยตรง ระบบจึงให้ความสำคัญสูงกว่าสถานีฝนเมื่อเข้าเกณฑ์ใกล้ตลิ่ง
- อีกตั้งแต่ 1.00 ม. ขึ้นไปถึงตลิ่ง = ปกติ สีเขียว
- อีกน้อยกว่า 1.00 ม. ถึงตลิ่ง = เสี่ยง/เตรียมพร้อม สีแดง หมู่บ้านในรัศมีประเมินถูกยกระดับเป็นเสี่ยงสูง
- อีก 0.00 ม. ถึงตลิ่ง หรือติดลบ = น้ำถึง/ล้นตลิ่งแล้ว จัดเป็นพื้นที่ได้รับผลกระทบและควรตรวจสอบภาคสนามทันที
- ถ้าสถานีไม่มีค่าระดับตลิ่งหรือค่าระยะถึงตลิ่ง ระบบจะแสดงข้อมูลเท่าที่มี แต่ไม่ใช้ยกระดับหมู่บ้านอัตโนมัติ
3. สถานี FloodBoy
FloodBoy แบ่งเป็น 2 กลุ่ม คือสถานีแบบความจุ/ระดับน้ำทั่วไป และสถานีแบบวัดน้ำขังบนถนนของพื้นที่ มฟล. เช่น fb011 และ fb013 เกณฑ์ทั้งสองแบบถูกใช้ก่อนสถานีฝนเมื่อเข้าใกล้ภาวะล้น/ท่วม เพราะเป็นสัญญาณน้ำอยู่ในพื้นที่แล้ว
- FloodBoy แบบความจุ: น้อยกว่า 80% = ปกติ สีเขียว
- FloodBoy แบบความจุ: 80%-น้อยกว่า 100% = เฝ้าระวัง/เตรียมอพยพ สีเหลือง และหมู่บ้านในรัศมีประเมินถูกยกระดับเป็นเสี่ยงสูง
- FloodBoy แบบความจุ: ตั้งแต่ 100% ขึ้นไป = น้ำเต็ม/ล้น จัดเป็นหมู่บ้านได้รับผลกระทบ
- FloodBoy แบบน้ำขังบนถนน: 0-4.9 ซม. = ปกติ
- FloodBoy แบบน้ำขังบนถนน: 5-10 ซม. = ประกาศระดับ 1 น้ำสูงระดับข้อ
- FloodBoy แบบน้ำขังบนถนน: 10.1-20 ซม. = ประกาศระดับ 2 น้ำสูงระดับแข้ง
- FloodBoy แบบน้ำขังบนถนน: 20.1 ซม.ขึ้นไป = ประกาศระดับ 3 น้ำสูงระดับเข่าหรือมากกว่า
4. ดินอุ้มน้ำ Open-Meteo
ระบบดึงค่าความชื้นดินรายจุดจาก Open-Meteo ตามพิกัดสถานีฝน โดยใช้ค่าชั้นใกล้ผิวดินและชั้นรากพืชเพื่อดูว่าดินยังรับฝนใหม่ได้มากน้อยแค่ไหน ข้อมูลนี้เป็นข้อมูลแบบ model/reanalysis/forecast ไม่ใช่เซนเซอร์ภาคสนามโดยตรง จึงใช้เป็นตัวเสริมในการตัดสินใจ
- น้อยกว่า 0.28 m3/m3 = ดินยังไม่อิ่มน้ำ สีเขียว
- 0.28-น้อยกว่า 0.35 m3/m3 = ดินเริ่มอุ้มน้ำ สีเหลือง
- 0.35-น้อยกว่า 0.42 m3/m3 = ดินชื้นมาก สีส้ม
- ตั้งแต่ 0.42 m3/m3 ขึ้นไป = ดินอิ่มน้ำมาก สีม่วง
- ในการวิเคราะห์แนวโน้มฝนล่วงหน้า ระบบใช้เฉพาะพื้นที่ที่ดินเริ่มอุ้มน้ำขึ้นไป และมีเรดาร์/สายฟ้ายืนยันว่ากลุ่มฝนยังทับพื้นที่
5. หมู่บ้านเสี่ยงและเฝ้าระวัง
หมู่บ้านถูกจับคู่กับสถานีใกล้เคียงในรัศมีที่ตั้งไว้ โดยเลือกสถานีที่รุนแรงกว่าและใกล้ที่สุดเพื่อลดการนับซ้ำ หากสถานีระดับน้ำหรือ FloodBoy เข้าเกณฑ์ใกล้ล้นตลิ่ง ระบบจะให้ความสำคัญก่อนสถานีฝน เพราะเป็นสัญญาณน้ำมาถึงพื้นที่แล้ว
- Priority 1: สถานีระดับน้ำเหลืออีกน้อยกว่า 1 ม. ถึงตลิ่ง หรือ FloodBoy ตั้งแต่ 80% ขึ้นไป = หมู่บ้านในรัศมีถูกยกระดับเป็นเสี่ยงสูง/เตรียมอพยพ
- Priority 2: สถานีระดับน้ำล้นตลิ่งแล้ว หรือ FloodBoy ตั้งแต่ 100% ขึ้นไป = หมู่บ้านในรัศมีถูกจัดเป็นได้รับผลกระทบ
- Priority 3: หากระดับน้ำและ FloodBoy ยังไม่เข้าเกณฑ์ ระบบใช้คะแนนฝนเป็นหลัก โดยฝนสะสม 24 ชม. มีน้ำหนักประมาณ 45%
- ความชื้นดินมีน้ำหนักประมาณ 25% เพราะดินอิ่มน้ำทำให้พื้นที่รับฝนใหม่ได้น้อยและเกิดน้ำหลากเร็วขึ้น
- ความใกล้ลำน้ำ/ร่องน้ำมีน้ำหนักประมาณ 15% เพื่อสะท้อนโอกาสรับน้ำจากทางไหลหลัก
- ระยะห่างจากสถานีต้นเหตุมีน้ำหนักประมาณ 15% ยิ่งใกล้สถานีที่เข้าเกณฑ์ ยิ่งควรจัดลำดับติดตามก่อน
- ฝนมากกว่า 150 มม.ในรัศมีประเมิน = เสี่ยงสูง, ฝน 100-150 มม. = เฝ้าระวัง และจะยกระดับเมื่อพบดินอิ่มน้ำมาก
- รัศมีประเมินหมู่บ้านใช้ประมาณ 3 กม. และกันการนับซ้ำโดยเลือกสถานีที่รุนแรงกว่า/ใกล้กว่าเพียงหนึ่งชุดต่อหมู่บ้าน
สูตรเชิงคะแนนเบื้องต้นสำหรับกรณีที่ยังไม่มีสัญญาณน้ำล้นตลิ่ง: Risk Score = 0.45R + 0.25S + 0.15H + 0.15D โดย R คือค่าฝนสะสมที่ normalize จาก 0-150 มม., S คือระดับความชื้นดิน, H คือความใกล้ลำน้ำ/ร่องน้ำ และ D คือความใกล้สถานีต้นเหตุในรัศมีประเมิน คะแนนนี้ใช้เพื่อจัดลำดับก่อน-หลัง ไม่ใช่ค่าพยากรณ์น้ำท่วมโดยตรง
6. ข้อจำกัด
ผลทั้งหมดเป็นการประเมินเบื้องต้นเพื่อวางแผนรับมือ ต้องตรวจสอบร่วมกับหน่วยงานพื้นที่ ภาพเรดาร์จริง รายงานประชาชน ระดับน้ำภาคสนาม และการตัดสินใจของเจ้าหน้าที่เสมอ